و لذا در حديثى مىخوانيم كه پيامبر ص بعد از پايان جنگ احزاب فرمود : الان نغز و هم و لا يغزوننا : « اكنون ديگر ما با آنها مىجنگيم و آنها قدرت جنگ نخواهند داشت ( 1 ) . ب - بعضى از مورخان نفرات سپاه « كفر » را بيش از ده هزار نفر نوشته‌اند ، مقريزى در الامتاع مىگويد تنها قريش با چهار هزار سرباز و سيصد رأس اسب و هزار و پانصد شتر بر لب خندق اردو زد قبيله بنى سليم با هفتصد نفر در منطقه مر الظهران به آنها پيوستند ، قبيله بنى فزاره با هزار نفر ، و قبائل بنى اشجع و بنى مره هر كدام با چهارصد نفر ، و قبائل ديگر هر كدام نفراتى فرستادند كه مجموع آنها از ده هزار تن تجاوز مىكردند . در حالى كه عده مسلمانان از سه هزار نفر تجاوز نمىكرد ، آنها دامنه كوه سلع كه نقطه مرتفعى بود ( در كنار مدينه ) را اردوگاه اصلى خود انتخاب كرده بودند كه بر خندق مشرف بود و مىتوانستند بوسيله تيراندازان خود عبور و مرور از خندق را كنترل كنند . به هر حال لشكر كفر ، مسلمانان را از هر سو محاصره كردند و اين محاصره به روايتى بيست روز و به روايت ديگر 25 روز و مطابق بعضى از روايات حدود يك ماه به طول انجاميد ( 2 ) . و با اينكه دشمن از جهات مختلفى نسبت به مسلمانان برترى داشت ، سر انجام چنان كه گفتيم ناكام به ديار خود باز گشتند . ج - مساله حفر خندق چنان كه مىدانيم به مشورت سلمان فارسى صورت

--> ( 1 ) تاريخ كامل ابن اثير جلد 2 صفحه 184 . ( 2 ) بحار الانوار جلد 20 صفحه 228 .